SSCB coğrafyasında Türklerin sesi: Cengiz Dağcı

SSCB coğrafyasında Türklerin sesi: Cengiz Dağcı

SSCB coğrafyasında Türklerin sesi: Cengiz Dağcı

Bize Tatar, Çerkez, Türkmen, Kazak, Özbek, Azer, Karakalpak, Çeçen, Uygur, Kabardı, Başkurt, Kırgız diyorlar. Bunlar hep yalan! Deniz parçalanmaz. Biz Türk-Tatarız” diyen Kırımlı yazar Cengiz Dağcı’yı, doğumunun 102’nci yılında anlattık.

Ayşe Şimşek

Cengiz Dağcı, 9 Mart 1919’da, Kırım’ın Gurzuf kentinde sekiz çocuklu bir ailenin 4’üncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi 1923 yılında Gurzuf’tan Kızıltaş’a taşındı.

Dağcı 10 yaşındayken, 1929 yılının sonuna doğru Stalin’in Kırım Türklerini ata topraklarından sürmesine tanık oldu. Yurtlarından sebepsizce sürülen vatandaşlarının acılarına tanık olmak, Cengiz Dağcı’nın ruhunda derin izler bıraktı.

Babası tutuklandı

1930 yılında başlayan kolhoz (Rusya’da köylülerin ortak olarak çalıştıkları tarım işletmesi) neticesinde şahısların mülkiyet hakları ellerinden alındı. Cengiz Dağcı’nın babası kendi üzüm bağlarındaki asmaların yapraklarını ağlayarak öptüğü için tutuklandı. 3 ay hapis yatan baba serbest bırakılınca aile Akmescit’e taşındı.

Akmescit’te tahsiline devam eden Cengiz Dağcı, 1933-1934 yılları arasındaki kıtlığı yaşadı.

Edebiyat öğretmeni Akimova’nın yönlendirmesi ile 1936 yılında Gençlik Mecmuası’nda “Kış” ve “Kart-anay ve Eçkisi” isimli şiirleri çıkardı. Bu şiirleri “Söyleyin Duvarlar” ve “Sevdiğim Yalta” takip etti.

1937’de Akmescit Pedagoji Enstitüsü Tarih Fakültesi’ne giren Cengiz Dağcı bir yandan Kırım tarihini anlatan kitaplar okurken diğer yandan amcası sayesinde Ömer Seyfettin’in hikâyelerini keşfetti.

Savaşta Almanlara esir düştü

İkinci Dünya Savaşı dolayısıyla yaşıtları gibi askere çağrıldı. 1940’ın Aralık ayında Rus ordusuna katıldı.

Cengiz Dağcı, Ağustos 1941’de Almanlara esir düştü. Binlerce kader arkadaşıyla birlikte önce Ukrayna’da Kirovograd, 2 ay sonra da Uman esir kampına sevk edildi.

Uman esir kampında da açlık, aşırı soğuk, barınacak yer bulma, bit salgını, hastalık ve ölümle mücadele vardı.

 

Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu

[Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu]

 

 

Türkistan Lejyonu

Nisan 1942’de kendisini Nazilerin Müslüman esirlerden cephede yararlanmak amacıyla teşkil ettikleri Türkistan Lejyonu’nda buldu. Bu lejyondaki diğer Türk asıllı esirler gibi Cengiz Dağcı da Türkistan’ın bağımsızlığı için savaştığını zannetti.

Eylül 1942’de Almanlardan izin alarak Kırım’a ailesini ziyarete gitti. Bir hafta süren bu ziyaret sırasında ailesini de vatanını da son kez görmüş oldu.

Türkistan Lejyonu’na geri dönen Cengiz Dağcı’nın birliği, 1943 sonlarında Fransa’nın güneybatısına sevk edildi. Albi kasabasına vardıklarında Kırım’a dönmek istediğini söyledi ve isteği kabul edildi.

Varşova’da hayat arkadaşını buldu

Albi’den Varşova’ya gelen Cengiz Dağcı, Kırım yolu kapalı olduğu için Varşova’da beklemek zorunda kaldı.

1944’te Varşova’da hayat arkadaşı Regina ile tanıştı.

Savaşın Almanya’nın aleyhine değişmesi ve Rusların Polonya’ya doğru ilerlemesi Varşova’yı Cengiz Dağcı için tehlikeli hale getirdi.

Regina’nın yönlendirmesiyle Çestahova’ya giden Cengiz Dağcı, bir süre burada saklandı. Varşova’ya döndüğünde Regina’nın Radom’a gittiğini öğrendi.

Cengiz Dağcı, Frankfurt-Oder’e hareket ederek Tatar Millî Komitesi ile irtibat kurdu. Bir anlaşmazlık dolayısıyla Berlin’e giderek çalışmalarını Yaş Türkistan gazetesinde sürdürdü.

Mülteci kampına gönderildiler

Berlin’in bombalanması üzerine Cengiz Dağcı ve Regina, Şubat 1945’te Viyana’ya gitti. Viyana’dan trenle İnsburg’a gitmeye çabalarken Amerikan uçaklarının saldırısına uğradılar ve Regina kolundan yaralandı.

İsviçre’ye geçmek isteseler de Amerikalı askerler, onları diğer mültecilerle birlikte Avusturya’daki Landeck mülteci kampına götürdü.

Londra’ya yerleştiler

Cengiz ve Regina 18 Haziran 1945’te bu kampta evlendi ve bir kızları oldu. Dağcı ailesi önce İtalya’daki Barlette Kampı’na sonra da İngiltere’ye hareket etti.

1947 itibarıyla Londra’ya yerleşen Cengiz Dağcı lokantacılık yaparak hayatını kazandı. 1974’te Londra’da Wimbledon yakınlarındaki Southfields’e yerleşti.

13 Ocak 1998’de 53 yıllık hayat arkadaşı Regina hayatını kaybetti. Bu ölüm Dağcı’yı çok etkiledi ve eşinin ardından günlükler halinde kaleme aldığı duygularını, Regina adlı kitabında bir araya getirdi.

Dağcı, 2011’de gözlerini yumdu

Cengiz Dağcı, 22 Eylül 2011 tarihinde Southfields’te vefat etti. Vatan toprağı Kırım’dan ayrıldıktan sonra bir daha ata toprağına dönemeyen Dağcı’nın cenazesi, Türkiye hükümetinin girişimleriyle çocukluğunun geçtiği Kızıltaş köyünde defnedildi.

 

Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu

[Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu]

 

 

“Elhamdülillah Türküm, Müslümanım”

Cengiz Dağcı, Türkiye’ye hiç gelmediği halde romanlarını genellikle Türkiye Türkçesi ile yazdı.

Yazı hayatına şiirle başlayan Cengiz Dağcı, özellikle İkinci Dünya Savaşı öncesinde ve İkinci Dünya Savaşı sırasında kendi yaşadıklarından ve tanık olduğu olaylardan hareketle yazdığı romanları ve hatıra kitapları ile adını duyurdu.

Cengiz Dağcı, Sadık Turan’ın Hatıraları’nı, Varlık Yayınları’na Yaşar Nabi Nayır’a gönderdi.

Dağcı, Yaşar Nabi’ye gönderdiği ve hayatını anlattığı kısa notlarını şu cümleyle bitirdi:

“Elhamdülillah Türküm, Müslümanım ve bu notlarımda yazdığımın hepsinin de hakikat olduğuna yemin ederim.”

Romanların başkahramanı: Sadık Turan

Yaşar Nabi eserin ön sözünde şunları demiştir:

“Cengiz Dağcı’nın romanı 2 büyük kısma ayrılıyor. İlk kısmını bu ciltte (Korkunç Yıllar) okuyacaksınız. İkinci kısım ise Yurdunu Kaybeden Adam adını taşıyor.”

Yaşar Nabi, eserdeki dil sorunlarını giderdikten sonra 1956’da “Korkunç Yıllar” adıyla eseri yayımladı.

Cengiz Dağcı’nın Korkunç Yıllar ve Yurdunu Kaybeden Adam adlı romanlarının başkahramanının adının Sadık Turan olması son derece anlamlıdır.

Dil, din ve gönül birliği olan tüm Türklerin birleşmesinin önemine işaret ettiği bu romanlarının başkahramanı Türk birliği, Turan düşüncesine sadıktır.

“Deniz parçalanmaz. Biz Türk-Tatarız”

Cengiz Dağcı, Korkunç Yıllar romanında Kırım Türklerinin vatan topraklarına bağlılığını işledi ve romanında şu sözlere yer verdi:

“Bize Tatar diyorlar. Çerkez diyorlar. Türkmen diyorlar, Kazak diyorlar. Özbek diyorlar, Azer diyorlar, Karakalpak, Çeçen, Uygur, Kabardı, Başkırt, Kırgız diyorlar. Bunlar hep yalan! Deniz parçalanmaz. Biz Türk-Tatarız. Bunu senin kalbinin bildiği gibi, her Başkurt, her Kırgız, her Kazak’ın, Kırgız’ın da kalbi bilir. Kalbinin hisleriyle hareket et. Dünyanın boş hırslarına kapılma…”

 

Cengiz Dağcı'nın Varlık Yayınları'ndan çıkan Korkunç Yıllar kitabının 4. baskısı-Haziran 1975 basımı

[Cengiz Dağcı’nın Varlık Yayınları’ndan çıkan Korkunç Yıllar kitabının 4. baskısı-Haziran 1975 basımı]

 

 

Eserlerinde ne anlattı?

Cengiz Dağcı; Korkunç Yıllar, Onlar da İnsandı, Anneme Mektuplar, İhtiyar Savaşçı gibi eserlerinde komünist Rusya’nın hakimiyetine girmeden önceki huzurlu ve mutlu Kırım’dan bahsetti.

Sürgünleri, işsizliği, açlığı, şahsi mallara devlet adına el koymayı, Kiril alfabesini kullanma mecburiyetini getirerek dil birliğini ortadan kaldırmayı, dinî vecibelerin yerine getirilmesinin ve geleneklerin uygulanmasının yasaklanmasını, Rusların Kırım Türklerine uyguladıkları Ruslaştırma politikası ve soykırımı Cengiz Dağcı; Korkunç Yıllar, Onlar da İnsandı ve O Topraklar Bizimdi adlı romanlarında yazdı.

Eserleri:

Romanları: Ölüm ve Korku Günleri, Dönüş, Genç Temuçin, Badem Dalında Asılı Bebekler, Üşüyen Sokak, Anneme Mektuplar, Benim Gibi Biri, Yoldaşlar, Biz Beraber Geçtik Bu Yolu,

Hikayeleri: Bay Markus Burton’un Köpeği, Bay John Marple’ın Son Yolculuğu Oy Markus Oy!, Rüyalarda: Ana ve Küçük Alimcan.

Hatıraları: Hatıralarda Cengiz Dağcı, Regina, Yansılar I-IV, Ben ve İçimdeki Ben (Yansılardan Kalan 5)

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU

Sevgili Koç burçları, bugün aşk hayatınızda hiç beklemediğiniz sürprizler sizleri bekleyecek. Uzun zamandır duymak istediğiniz müjdeli bir haberi sonunda alıyorsunuz. Kendinizi yeni bir ilişkiye hazır hissetmeseniz bile kartların sizin için yeniden dağıtıldığını göreceksiniz.

BOĞA BURCU YORUMU

Sevgili Boğa burçları, bugün sosyal ve iş anlamında kendinizi daha iyi ifade etme imkanına sahip olabileceğiniz bir gün olacak. Kendinizi sevdiklerinizle birlikte daha güvende hissederken kariyer anlamında yeni fırsatların geldiğini fark edecek ve bunları değerlendirmek isteyeceksiniz.

İKİZLER BURCU YORUMU
YENGEÇ BURCU YORUMU

Sevgili Yengeç burçları, bugün duygularınız ve mantığınız arasındaki dengeyi korumak konusunda zorluk yaşacaksınız. Kendinizi daha iyi bir şekilde ifade etmek için her zamankinden daha sakin bir ruh hali içinde olmanız gerekiyor. Tek yapmanız gerek bir şeyler yaratmak için insiyatif almak. Bunun sizi daha iyi hissettirdiğini göreceksiniz.

ASLAN BURCU YORUMU

Sevgili Aslan burçları, bugün sosyal ve iş anlamındaki ilişkilerinizdeki dengelerin yavaş yavaş bozulduğunu hissettiğiniz bir gün olacak. Kendinizi koruma konusunda zorluk yaşayacaksınız. Bu durumda hayal kırıklıklarının artmasına neden olacak. İsteklerinizin ve hayallerinizin peşinden giderken bir kez daha hayatınızı sorgulayacaksınız.

BAŞAK BURCU YORUMU

Sevgili Başak burçları, bugün yorucu geçen birkaç günün ardından kendinizi daha enerjik hissedeceksiniz. Her şeyin yavaş yavaş yoluna girdiğini fark edecek ve kendinizi ifade etme konusunda yeni yollar deneyeceksiniz. Bu denemeler sonuçlarını verdiğinde daha mutlu olacaksınız.

TERAZİ BURCU YORUMU

Sevgili Terazi burçları, şu anda insanların sizi dinlemesi konusunda zorluk yaşayabilirsiniz. Çevrenizdeki insanlarla fikirlerinizi paylaşmadan önce mutlaka kendi süzgecinizden geçirmeye özen gösterin. Fikirlerinizi iletme konusunda daha akıllı olmadığınız sürece hiçbir yere varamazsınız.

AKREP BURCU YORUMU

Sevgili Akrep burçları, son dönemde kendinize iyi bakmadığınızı hissediyorsunuz. Gezegenlerin yerleşiminden kaynaklı olarak yaşam tarzınızı disipline etmeniz gereken bir gün karşınızda olacak. Çalışmanın yanında kendinize zaman ayırmaya özen gösterin. Aksi takdirde uzun vadede yaptığınız planları askıya almanız gerekebilir.

YAY BURCU YORUMU

Arkadaşlarınıza ve aile üyelerinize ne planladığınızı ve nereye gittiğinizi bildirin, ardından onları geziye katılmaya davet edin. Bugünün Venüs-Mars bağlantısı, diğer insanları planlarınıza dahil ederek bazı ciddi liyakat puanları kazanabileceğiniz anlamına gelir.

OĞLAK BURCU YORUMU

Sevgili Oğlak burçları, bugün hem fiziksel hem de psikolojik olarak yoğun bir gün yaşıyorsunuz. Sevdiklerinizle zaman geçirme isteğiniz ağır bassa da aslında tüm gün boyunca yapmanız gereken işlerle boğuşmak zorunda kalacaksınız. Derin bir nefes alın ve işleri yoluna koymak için gayret gösterin.

KOVA BURCU YORUMU

Bugünün Venüs-Mars bağlantısı, haritanızın en dinamik iki açısını kesiyor, bu nedenle yaratıcı bir çabada başarılı olmak istiyorsanız, şimdi ona en iyi şansı vermenin tam zamanı. İnsanların fikirlerinize ne kadar açık olduklarına şaşırabilirsiniz.

BALIK BURCU YORUMU

Sevgili Balık burçları, bugün maddi ve finansal açıdan kendinizi çok zorladığınız bir gün olacak. Özellikle geleceğe yönelik olarak yaptığınız yatırımların meyvelerini toplayacağınız bir gün sizleri bekliyor. Kendinizi ifade etme konusunda her zamankinden dah şanslı olacaksınız.

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM