SSCB coğrafyasında Türklerin sesi: Cengiz Dağcı

SSCB coğrafyasında Türklerin sesi: Cengiz Dağcı

SSCB coğrafyasında Türklerin sesi: Cengiz Dağcı

Bize Tatar, Çerkez, Türkmen, Kazak, Özbek, Azer, Karakalpak, Çeçen, Uygur, Kabardı, Başkurt, Kırgız diyorlar. Bunlar hep yalan! Deniz parçalanmaz. Biz Türk-Tatarız” diyen Kırımlı yazar Cengiz Dağcı’yı, doğumunun 102’nci yılında anlattık.

Ayşe Şimşek

Cengiz Dağcı, 9 Mart 1919’da, Kırım’ın Gurzuf kentinde sekiz çocuklu bir ailenin 4’üncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi 1923 yılında Gurzuf’tan Kızıltaş’a taşındı.

Dağcı 10 yaşındayken, 1929 yılının sonuna doğru Stalin’in Kırım Türklerini ata topraklarından sürmesine tanık oldu. Yurtlarından sebepsizce sürülen vatandaşlarının acılarına tanık olmak, Cengiz Dağcı’nın ruhunda derin izler bıraktı.

Babası tutuklandı

1930 yılında başlayan kolhoz (Rusya’da köylülerin ortak olarak çalıştıkları tarım işletmesi) neticesinde şahısların mülkiyet hakları ellerinden alındı. Cengiz Dağcı’nın babası kendi üzüm bağlarındaki asmaların yapraklarını ağlayarak öptüğü için tutuklandı. 3 ay hapis yatan baba serbest bırakılınca aile Akmescit’e taşındı.

Akmescit’te tahsiline devam eden Cengiz Dağcı, 1933-1934 yılları arasındaki kıtlığı yaşadı.

Edebiyat öğretmeni Akimova’nın yönlendirmesi ile 1936 yılında Gençlik Mecmuası’nda “Kış” ve “Kart-anay ve Eçkisi” isimli şiirleri çıkardı. Bu şiirleri “Söyleyin Duvarlar” ve “Sevdiğim Yalta” takip etti.

1937’de Akmescit Pedagoji Enstitüsü Tarih Fakültesi’ne giren Cengiz Dağcı bir yandan Kırım tarihini anlatan kitaplar okurken diğer yandan amcası sayesinde Ömer Seyfettin’in hikâyelerini keşfetti.

Savaşta Almanlara esir düştü

İkinci Dünya Savaşı dolayısıyla yaşıtları gibi askere çağrıldı. 1940’ın Aralık ayında Rus ordusuna katıldı.

Cengiz Dağcı, Ağustos 1941’de Almanlara esir düştü. Binlerce kader arkadaşıyla birlikte önce Ukrayna’da Kirovograd, 2 ay sonra da Uman esir kampına sevk edildi.

Uman esir kampında da açlık, aşırı soğuk, barınacak yer bulma, bit salgını, hastalık ve ölümle mücadele vardı.

 

Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu

[Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu]

 

 

Türkistan Lejyonu

Nisan 1942’de kendisini Nazilerin Müslüman esirlerden cephede yararlanmak amacıyla teşkil ettikleri Türkistan Lejyonu’nda buldu. Bu lejyondaki diğer Türk asıllı esirler gibi Cengiz Dağcı da Türkistan’ın bağımsızlığı için savaştığını zannetti.

Eylül 1942’de Almanlardan izin alarak Kırım’a ailesini ziyarete gitti. Bir hafta süren bu ziyaret sırasında ailesini de vatanını da son kez görmüş oldu.

Türkistan Lejyonu’na geri dönen Cengiz Dağcı’nın birliği, 1943 sonlarında Fransa’nın güneybatısına sevk edildi. Albi kasabasına vardıklarında Kırım’a dönmek istediğini söyledi ve isteği kabul edildi.

Varşova’da hayat arkadaşını buldu

Albi’den Varşova’ya gelen Cengiz Dağcı, Kırım yolu kapalı olduğu için Varşova’da beklemek zorunda kaldı.

1944’te Varşova’da hayat arkadaşı Regina ile tanıştı.

Savaşın Almanya’nın aleyhine değişmesi ve Rusların Polonya’ya doğru ilerlemesi Varşova’yı Cengiz Dağcı için tehlikeli hale getirdi.

Regina’nın yönlendirmesiyle Çestahova’ya giden Cengiz Dağcı, bir süre burada saklandı. Varşova’ya döndüğünde Regina’nın Radom’a gittiğini öğrendi.

Cengiz Dağcı, Frankfurt-Oder’e hareket ederek Tatar Millî Komitesi ile irtibat kurdu. Bir anlaşmazlık dolayısıyla Berlin’e giderek çalışmalarını Yaş Türkistan gazetesinde sürdürdü.

Mülteci kampına gönderildiler

Berlin’in bombalanması üzerine Cengiz Dağcı ve Regina, Şubat 1945’te Viyana’ya gitti. Viyana’dan trenle İnsburg’a gitmeye çabalarken Amerikan uçaklarının saldırısına uğradılar ve Regina kolundan yaralandı.

İsviçre’ye geçmek isteseler de Amerikalı askerler, onları diğer mültecilerle birlikte Avusturya’daki Landeck mülteci kampına götürdü.

Londra’ya yerleştiler

Cengiz ve Regina 18 Haziran 1945’te bu kampta evlendi ve bir kızları oldu. Dağcı ailesi önce İtalya’daki Barlette Kampı’na sonra da İngiltere’ye hareket etti.

1947 itibarıyla Londra’ya yerleşen Cengiz Dağcı lokantacılık yaparak hayatını kazandı. 1974’te Londra’da Wimbledon yakınlarındaki Southfields’e yerleşti.

13 Ocak 1998’de 53 yıllık hayat arkadaşı Regina hayatını kaybetti. Bu ölüm Dağcı’yı çok etkiledi ve eşinin ardından günlükler halinde kaleme aldığı duygularını, Regina adlı kitabında bir araya getirdi.

Dağcı, 2011’de gözlerini yumdu

Cengiz Dağcı, 22 Eylül 2011 tarihinde Southfields’te vefat etti. Vatan toprağı Kırım’dan ayrıldıktan sonra bir daha ata toprağına dönemeyen Dağcı’nın cenazesi, Türkiye hükümetinin girişimleriyle çocukluğunun geçtiği Kızıltaş köyünde defnedildi.

 

Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu

[Grafik: TRT Haber / Nursel Cobuloğlu]

 

 

“Elhamdülillah Türküm, Müslümanım”

Cengiz Dağcı, Türkiye’ye hiç gelmediği halde romanlarını genellikle Türkiye Türkçesi ile yazdı.

Yazı hayatına şiirle başlayan Cengiz Dağcı, özellikle İkinci Dünya Savaşı öncesinde ve İkinci Dünya Savaşı sırasında kendi yaşadıklarından ve tanık olduğu olaylardan hareketle yazdığı romanları ve hatıra kitapları ile adını duyurdu.

Cengiz Dağcı, Sadık Turan’ın Hatıraları’nı, Varlık Yayınları’na Yaşar Nabi Nayır’a gönderdi.

Dağcı, Yaşar Nabi’ye gönderdiği ve hayatını anlattığı kısa notlarını şu cümleyle bitirdi:

“Elhamdülillah Türküm, Müslümanım ve bu notlarımda yazdığımın hepsinin de hakikat olduğuna yemin ederim.”

Romanların başkahramanı: Sadık Turan

Yaşar Nabi eserin ön sözünde şunları demiştir:

“Cengiz Dağcı’nın romanı 2 büyük kısma ayrılıyor. İlk kısmını bu ciltte (Korkunç Yıllar) okuyacaksınız. İkinci kısım ise Yurdunu Kaybeden Adam adını taşıyor.”

Yaşar Nabi, eserdeki dil sorunlarını giderdikten sonra 1956’da “Korkunç Yıllar” adıyla eseri yayımladı.

Cengiz Dağcı’nın Korkunç Yıllar ve Yurdunu Kaybeden Adam adlı romanlarının başkahramanının adının Sadık Turan olması son derece anlamlıdır.

Dil, din ve gönül birliği olan tüm Türklerin birleşmesinin önemine işaret ettiği bu romanlarının başkahramanı Türk birliği, Turan düşüncesine sadıktır.

“Deniz parçalanmaz. Biz Türk-Tatarız”

Cengiz Dağcı, Korkunç Yıllar romanında Kırım Türklerinin vatan topraklarına bağlılığını işledi ve romanında şu sözlere yer verdi:

“Bize Tatar diyorlar. Çerkez diyorlar. Türkmen diyorlar, Kazak diyorlar. Özbek diyorlar, Azer diyorlar, Karakalpak, Çeçen, Uygur, Kabardı, Başkırt, Kırgız diyorlar. Bunlar hep yalan! Deniz parçalanmaz. Biz Türk-Tatarız. Bunu senin kalbinin bildiği gibi, her Başkurt, her Kırgız, her Kazak’ın, Kırgız’ın da kalbi bilir. Kalbinin hisleriyle hareket et. Dünyanın boş hırslarına kapılma…”

 

Cengiz Dağcı'nın Varlık Yayınları'ndan çıkan Korkunç Yıllar kitabının 4. baskısı-Haziran 1975 basımı

[Cengiz Dağcı’nın Varlık Yayınları’ndan çıkan Korkunç Yıllar kitabının 4. baskısı-Haziran 1975 basımı]

 

 

Eserlerinde ne anlattı?

Cengiz Dağcı; Korkunç Yıllar, Onlar da İnsandı, Anneme Mektuplar, İhtiyar Savaşçı gibi eserlerinde komünist Rusya’nın hakimiyetine girmeden önceki huzurlu ve mutlu Kırım’dan bahsetti.

Sürgünleri, işsizliği, açlığı, şahsi mallara devlet adına el koymayı, Kiril alfabesini kullanma mecburiyetini getirerek dil birliğini ortadan kaldırmayı, dinî vecibelerin yerine getirilmesinin ve geleneklerin uygulanmasının yasaklanmasını, Rusların Kırım Türklerine uyguladıkları Ruslaştırma politikası ve soykırımı Cengiz Dağcı; Korkunç Yıllar, Onlar da İnsandı ve O Topraklar Bizimdi adlı romanlarında yazdı.

Eserleri:

Romanları: Ölüm ve Korku Günleri, Dönüş, Genç Temuçin, Badem Dalında Asılı Bebekler, Üşüyen Sokak, Anneme Mektuplar, Benim Gibi Biri, Yoldaşlar, Biz Beraber Geçtik Bu Yolu,

Hikayeleri: Bay Markus Burton’un Köpeği, Bay John Marple’ın Son Yolculuğu Oy Markus Oy!, Rüyalarda: Ana ve Küçük Alimcan.

Hatıraları: Hatıralarda Cengiz Dağcı, Regina, Yansılar I-IV, Ben ve İçimdeki Ben (Yansılardan Kalan 5)

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU

Merhaba, elbette! Bugün Koç burcu için, enerjinizin yüksek olacağı ve hareketli bir gün geçireceğiniz söyleniyor. Kendinizi ifade etmek, yeni projelere başlamak veya aktif bir yaşam sürmek için harika bir gün olabilir. Ancak, ani kararlar verirken dikkatli olmanızda fayda var. İlişkilerinizde sabırlı olmaya çalışın ve duygularınızı kontrol altında tutun. Bugün, sağlık ve fitness ile ilgilenmek de size iyi gelebilir. Umarım bugün keyifli ve verimli bir gün geçirirsiniz.

BOĞA BURCU YORUMU

Merhaba! Bugün, Boğa burcundaki kişiler için ilişkilerde daha dengeli ve sabırlı olmak önemli olabilir. Kendinizi ifade etmek için sabırlı ve anlayışlı yaklaşmanız gerekebilir. Aynı zamanda, finansal konularda daha dikkatli ve planlı hareket etmeniz gerekebilir. Bugün, kendinize güvenin ve hedefleriniz doğrultusunda adımlar atmaya devam edin. Enerjinizi olumlu ve yapıcı alanlara yönlendirmeye çalışın. Umarım bugün güzel gelişmeler yaşarsınız, keyifli bir gün geçirmenizi dilerim!

İKİZLER BURCU YORUMU
YENGEÇ BURCU YORUMU

Merhaba! Bugün, duygusal olarak dengede olmak önemli olacak. İletişim konularında hassas olabilirsiniz, başkalarının duygularını anlamaya çalışın. Bugün, evinizle ilgili konularla ilgilenebilir, aile bireylerinizle daha fazla zaman geçirebilirsiniz. Kendinizi rahat hissetmek için kişisel alana ve kendinize zaman ayırmaya özen gösterin. Enerjinizi doğru yönlendirerek bugünü verimli bir şekilde geçirebilirsiniz.

ASLAN BURCU YORUMU

Merhaba! Bugün, Aslan burcu için iletişim becerilerinizle öne çıkabileceğiniz bir gün olabilir. Kendinizi etkili bir şekilde ifade edebilir, başkalarını etkileyebilirsiniz. Ancak, ani kararlar almaktan kaçınmalı ve detaylara dikkat etmelisiniz. Özellikle, iş ilişkilerinizde uyumlu ve işbirlikçi olmaya özen göstermeniz gerekebilir. Sevdiklerinizle daha fazla vakit geçirmek ve duygusal anlamda yakınlaşmak da bugün size iyi gelebilir. Keyifli bir gün geçirmeniz dileğiyle!

BAŞAK BURCU YORUMU

Tabii ki! Bugün, Başak burcu insanları için verimli ve başarılı bir gün olabilir. Etrafınızdaki insanlara destek olabilir, işlerinizde ilerleme kaydedebilirsiniz. Özellikle detaylara dikkat etmeniz gereken konular ön plana çıkabilir. Sağlık açısından kendinize iyilik yapabileceğiniz bir gün olabilir, spora veya sağlıklı beslenmeye zaman ayırmak faydalı olacaktır. Aynı zamanda hayatınızda yapmanız gereken düzenlemeleri gözden geçirebilir ve olumlu değişiklikler yapabilirsiniz.

TERAZİ BURCU YORUMU

Tabii ki! Bugün, Terazi burcunun insanlar için iletişim yetenekleri ve sevgi dolu duygular ön planda olabilir. Arkadaşlarınızla kaliteli zaman geçirerek ilişkilerinizi güçlendirebilirsiniz. Aynı zamanda duygusal dengeyi korumak için kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Kararlılık ve odaklanma sizin için önemli olabilir, hedeflerinizi belirleyerek adımlarınızı bu yönde atabilirsiniz. Aşk hayatınızda ise tutkulu ve romantik bir gün geçirebilirsiniz. Keyifli ve verimli bir gün geçirmeniz dileğiyle!

AKREP BURCU YORUMU

Tabii ki! Bugün, duygusal konularda derin düşüncelere dalabilirsiniz. Sevdiklerinizle duygusal bağlarınızı güçlendirmek için harika bir gün olabilir. Ancak, gereksiz endişelerden kaçınmak ve mantıklı kararlar vermeye özen göstermek önemli olacaktır. İş hayatınızda pratik anlamda ilerlemeler kaydedebilirsiniz. Kendinize zaman ayırarak dinlenmeyi unutmayın. Enerjinizi dengede tutmak için sağlıklı beslenmeye ve egzersize özen göstermeniz faydalı olacaktır.

YAY BURCU YORUMU

Arkadaşlarınıza ve aile üyelerinize ne planladığınızı ve nereye gittiğinizi bildirin, ardından onları geziye katılmaya davet edin. Bugünün Venüs-Mars bağlantısı, diğer insanları planlarınıza dahil ederek bazı ciddi liyakat puanları kazanabileceğiniz anlamına gelir.

OĞLAK BURCU YORUMU

Bugün iyimser ve kararlı bir tutum sergiliyorsunuz. Hedeflerinize odaklanmak için mükemmel bir gün olabilir. İş hayatınızda başarılar elde etmek için doğru adımları atabilirsiniz. Kendinize zaman ayırarak dinlenmeyi ve stressiz bir gün geçirmeyi unutmayın. İlişkilerinizde de daha anlayışlı ve sabırlı olmanız gereken bir gün olabilir. Sevdiklerinizle iletişiminizi kuvvetlendirmek için fırsatlar yaratabilirsiniz.

KOVA BURCU YORUMU

Bugünün Venüs-Mars bağlantısı, haritanızın en dinamik iki açısını kesiyor, bu nedenle yaratıcı bir çabada başarılı olmak istiyorsanız, şimdi ona en iyi şansı vermenin tam zamanı. İnsanların fikirlerinize ne kadar açık olduklarına şaşırabilirsiniz.

BALIK BURCU YORUMU

Bugün duygusal olarak daha hassas olabilirsiniz. İnsanlarla iletişimdeki inceliğiniz sayesinde yanınızdakilere destek olabilir, onları rahatlatabilirsiniz. Ancak, kendi duygusal ihtiyaçlarınızı da göz ardı etmemelisiniz. İçsel dengeye odaklanmak ve kendinize zaman ayırmak için fırsatlar yaratın. Enerjinizi doğru yönlendirmek, hobilerinize zaman ayırmak veya rahatlama teknikleri kullanmak size iyi gelecektir. Kendinizi yeniden motive etmek için yapıcı düşüncelere odaklanın ve geleceğe umutla bakın.

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM