Usta şair Cemal Süreya, ölümünün 32. yılında anılıyor

Usta şair Cemal Süreya, ölümünün 32. yılında anılıyor

‘İkinci Yeni’ akımının öncü isimlerinden Cemal Süreya (Cemalettin Seber), ölümünün 32. yılında anılıyor. 9 Ocak 1990’da hayatını kaybeden usta şair, Cemal Süreya Kültür Sanat Derneği tarafından şiirleriyle ve sanatıyla yeniden yaşatılacak.

 

Türk edebiyatının usta şairlerinden Cemal Süreya, edebiyatseverler tarafından, ölümünün 32. Yılında anılıyor. Türk şiirinde modernist bir hareket olan İkinci Yeni şiirinin öncü şairlerinden biri olan Süreya, ilk şiir denemelerini ortaokulda eskizlerle, lisede aruzla yapsa da asıl şiir çalışmaları üniversite yıllarında başlamıştı.

Üvercinka (1958), Göçebe (1965), Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973), Uçurumda Açan (1984), Sıcak Nal (1988), Güz Bitigi (1988) ve Sevda Sözleri (1990) adlarındaki şiir kitaplarının yanı sıra deneme, eleştiri, günlük ve antoloji türlerinde de yazmıştı. Eserlerinde en sık işlediği temalar aşk, kadın, yalnızlık, sosyal ve siyasal eleştiriler, ölüm ve tanrı düşüncesiydi.

ŞİİRLERİYLE ANILACAK

9 Ocak 1990’da yaşamını yitiren ‘İkinci Yeni’ akımının öncü isimlerinden olan usta kalem, ölümünün 32. yılında Cemal Süreya Kültür Sanat Derneği tarafından şiirleriyle ve sanatıyla anılacak.

Geçen yıl pandemi koşullarından dolayı yapılamayan etkinlik, Gazeteciler Cemiyeti Cağaloğlu Lokali’nde gerçekleştirilecek.

CEMAL SÜREYA KİMDİR?

Asıl adı Cemalettin Seber olan Cemal Süreya, 1931 yılında Erzincan’da dünyaya geldi. Pülümür’den Erzincan’a göç eden bir ailede doğan Süreya’nın babası Hüseyin Bey, annesi Güllü Hanım’dır. Ailesi, 1938 yılında Dersim harekâtı sırasında amcası Memo’nun valiyle takışması sebebiyle Dersim İsyanı sonrası bölgeden sürülünce Bilecik’e yerleşmiştir.

Güllü Hanım, Bilecik’e yerleştikten altı ay sonra yaptığı düşük sonucu meydana gelen kanamadan dolayı yirmi üç yaşında ölmüştür. Ailenin maddi durumu bu dönemde gittikçe kötüleşmiştir. İlkokula başlamak için halasının yaşadığı İstanbul’a giden Süreya, buradayken ailesinden gelen bir etkiyle cenk kitapları okumanın yanı sıra sık sık sinemaya gitmiştir. Daha sonradan babasıyla kız kardeşleri de İstanbul’a gitmiş; fakat sürgün edilen kişilerin bulundukları muhiti yirmi yıl boyunca terk etmeleri yasak olduğu için bir gece bütün aile Sanasaryan Han’a götürülmüş, ardından Bilecik’e yollanmıştır.

BABASININ BOŞLUĞUNU AMCASI DOLDURDU

Babası makinist olarak karayollarına çalışmaya başlamış ve işi gereği ayın on beş günü dışarıda olduğu için annelik görevini de babaannesi üstlenmiş, babasının boşluğunu ise amcası doldurmuştur. Annesi öldükten sonra babası iki evlilik daha yapmıştır. Babasının ikinci eşi Esma Hanım’dır; Süreya, Esma Hanım’dan kaçmak için gizlice parasız yatılı sınavına girmiştir. Babasının üçüncü evliliği ise Refika Hanım’ladır.

Babası Hüseyin Bey 1957 yılında bir trafik kazasında ölmüştür.

OKUMA YAZMAYI İLK AMCASINDAN ÖĞRENDİ

Süreya, ilkokula başlamadan önce okumayı, yazmayı, matematiği ve resim yapmayı büyük amcası Memo’dan öğrenmiştir. Hastalığı sebebiyle okula bir yıl geç başlayarak 1939’da 37. Beyoğlu İlkokulu’na kaydolmuştur. Alevi çevrede din kitapları, Ali üzerine kitaplar çoğunlukla olmak üzere “eline ne geçerse” okumuş, ilkokul 2. sınıftayken yazdığı bir kompozisyonla öğretmeninden Yavrutürk dergisini ödül olarak almıştır.

1941’de, 3. sınıfın ilk dönemini bitirdikten sonra sürgün edildikleri Bilecik’e dönmek zorunda kalınca, Bilecik Birinci İlkokulu’na kaydolmuştur. Burada üvey annesi Esma Hanım’dan “kaçmak” için parasız yatılı sınavına girmiş ve sınavı kazanarak 1944-45 eğitim-öğretim döneminde Bilecik Ortaokulunda okumaya başlamıştır. Ortaokulda okuduğu dönemde tatildeyken gece bekçiliği yapmıştır.

1947’de ortaokulu bitirdikten sonra 1947-48 döneminde İstanbul’daki Haydarpaşa Lisesi’nde parasız yatılı öğrenci olarak öğrenim hayatına devam etmiş ve bu dönemde aruz ölçüsüyle birkaç şiir yazma girişiminde bulunmuştur. Lise son sınıftayken edebiyat ile ilgilenen Süreya, kendini bu dönemde “aruzcu, eski edebiyatçı” olarak görmüştür.

1950’de Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi’nin Maliye ve İktisat bölümünde okumaya ve bu dönemde şiirlerini yayımlamaya başlamıştır. Yine bu dönemde eski şiiri bırakarak yeni şiire geçiş yapmıştır. 1954’te mezun olduktan sonra teğmen olarak askerliğini yaparken fark derslerini de vererek hukuk diplomasını da almıştır.

MEMURİYETİ

Süreya, 25 Kasım 1954’te Eskişehir Vergi Dairesinde stajyer olarak göreve başlamıştır. 8 Ağustos 1955’te yapılan Teftiş Kurulu sınavını kazanarak 11 Ağustos 1955’te maliye müfettiş yardımcısı olarak İstanbul’a gitmiştir. Bu dönemde art arda hem şiirleri hem yazıları yayımlanmış ve dergi çıkarma düşüncesi içine girmiştir. 7 Ekim 1958’de girdiği yeterlilik sınavı sonucunda beşinci sınıf maliye müfettişi olmuştur. Bu tarihten itibaren teftiş amaçlı ülkenin çeşitli bölgelerine gitmiştir.

Askerlik yaptığı Temmuz 1959-31 Aralık 1960 tarihlerinde memuriyetine ara vermiş ve bu dönemde, beşinci ayın beşinde saat beşte Kızılay’da Demokrat Parti hükûmetini protesto etmek amaçlı toplanan grubun şifresi olan 555K’ya tanık olmuştur. Olay anında Adnan Menderes’in bir protestocu tarafından tartaklanması, yirmi iki gün sonra da 27 Mayıs Darbesi ile görevinden uzaklaştırılıp sonrasında idam edilmesinin sebeplerini Süreya, daha sonraları yazdığı “555K” adlı şiirinde dile getirmiştir.

Askerliğini bitirdikten sonra maliye müfettişi göreviyle Ankara’ya atanmış ve 1961’de Maliye Denetim Usulleri ve İktisadi Devlet Teşekkülleri’ni incelemek üzere Paris’e gönderilmiştir.

YÜKSEK BÜROKRAT OLARAK EMEKLİ OLDU

1964’te İstanbul’a atandıktan sonra hem edebiyata hem de dergi çıkarma işlemine ağırlık vermek için 31 Temmuz 1965 tarihinde Maliye Teftiş Kurulundan arkadaşları Sezai Karakoç ve Doğan Yel’le beraber istifa etmiştir. Memuriyetten ayrıldıktan sonra dergi çıkarıp dergi yönetimlerinde bulunan Süreya, 12 Mart Muhtırası’nın meydana gelmesiyle memurluğa geri dönmek zorunda kalmıştır. 7 Şubat 1975’te Darphane ve Damga Matbaası müdürü olmuş fakat dönemin Maliye Bakanı Yılmaz Ergenekon ile “takışması”yla görevinden ayrılarak Ankara’ya, Tetkik Kurulu üyeliğine dönmüştür.

Süreya, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı çıkaracağı kitapların basımında yer alan dokuz kişilik Kültür Kurulu üyeliğine de seçilmiş ve 2 Şubat 1982 tarihinde yüksek bir bürokrat olarak emekli olmuştur. Emeklilikten sonra batmak üzere olan Odibank’ı (Ortadoğu İktisat Bankası) kurtarmak için yönetim kurulu üyeliğine getirilmiş fakat bankanın batmasıyla mahkemeye sevk edilmiş, ardından aklanmıştır. Devlet işi dışında Yurt, Meydan Larousse ve ANSA Omnis ansiklopedilerine redaktörlük yaparak emekli olduktan sonra daha çok zaman ayırmayı düşündüğü yayın dünyasının içine dâhil olmuştur.

KENDİNE ÖZGÜ ŞİİR AKIMI OLUŞTURDU

Dergilerde karikatürleri de yayımlanan Süreya, kendisini tam olarak “Gül” şiiriyle edebiyat dünyasına duyurdu. Başarılı şairin “Üvercinka”, “Dalga”, “Güzelleme”, “Üçgenler”, “Cigarayı Attım Denize”, “Nehirler Boyunca Kadınlar Gördüm” adlı eserleri 1955’te dergilerde yayımlandı.

Bir süre “Politika” gazetesinde köşe yazarlığı yapan Süreya’nın “Şapkam Dolu Çiçeklerle” adlı deneme kitabı yayımlandı. “Çocukça” dergisinde, “Aritmetik Kuşlar Pekiyi” köşesinde çocuklar için yazılar kaleme aldı.

Bir akım oluşturarak kendine özgü bir şairlik örneği gösteren Süreya, şiirlerinin yanı sıra denemeler, tenkit yazıları, şiir ve düz yazı tercümeleri, çocuk kitabı, günce ve derlemelere imza attı.

ÖLÜMÜ

Süreya, 1982’de kalp spazmı olduğunu belirtmiştir. Sağlık problemi, oğlu Memo’nun annesini alarak Birsen Hanım’la yaşadığı eve taşınmasıyla başlamış ve oğlunun fiziksel şiddetine maruz kalarak bunalımın eşiğine gelmiştir. Süreya, 6 Ocak 1990’da bir kalp krizi geçirmiştir.

8 Ocak 1990’daki Gazeteciler Cemiyeti’ndeki son hâli, Muzaffer Buyrukçu tarafından “bitkin, zayıflamış ve tam bir moral çöküntüsü içinde” şeklinde aktarılmıştır. Gece evinde rahatsızlanan Süreya, önce Haydarpaşa Göğüs Hastanesine, ardından Numune Hastanesi Acil Servisine götürülmüş fakat 9 Ocak 1990 Salı günü şeker komasından yaşamını yitirmiştir.

Cenazesi, 11 Ocak 1990 günü Şişli Camii’nde kılınan öğle namazından sonra, amcası Memo’nun yattığı Kulaksız Mezarlığı’nda toprağa verilmiştir.

Y’NİN HİYAYESİ

Ortaokul ikinci sınıftayken karayollarında çadır bekçiliği yaptığı sıralarda boş vakitlerini hep hayal kurarak geçiren Süreya, o günlerde kendine Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Falih Rıfkı Atay gibi yazarların adına benzeyecek ve üç isimden oluşacak bir isim arayışına girmiştir. “Cemalettin”i kısaltarak ve yanına sevdiği bir sözcüğü, Süreyya’yı, ekleyerek yeni ismini, Cemal Süreyya Seber’i, oluşturmuştur fakat zaman içinde “Seber”den de vazgeçip “Cemal Süreyya”yı kullanmaya başlamıştır.

1956’da yayımlanan “Elma” şiirinin son dizesinde adının bir harfini attığını duyurarak bunun sebebini o tarihlerde belleğine çok güvendiğini, telefon numaralarını bile ezberinde tuttuğunu, bir telefon numarası yüzünden arkadaşıyla bahse tutuştuğu ve kaybettiği şeklinde belirtmiştir. Kaybederse adından bir harf atacağına söz vermiş, iki tane olduğu için de “y”lerin birini feda etmeyi uygun görmüştür.

Ece Ayhan’la 1987’de Şehir dergisinde yaptıkları “Kıyı Bucak” başlıklı konuşmalarda Beyoğlu 37. İlkokulu’nun ikinci sınıfındayken adından, soyadından, okulundan, mahallesinin adından, sokağının adından utandığını söylemiştir:

“Biliyor musun, ilkokulda ben adımdan, soyadımdan, okulumdan, mahallemizin adından, sokağımızın adından utanırdım. Düşün: Adım Cemalettin, soyadım Seber (ki anlamı yok, herkes yanlış anlıyor); Pürtelaş Mahallesi’nde oturuyoruz, sokağımızın adı da: Tavukuçmaz … Okulum da ahşap bir yapı; A, B, C, diye şubeleri olmayan çok küçük bir okul. Pürtelaş’ın anlamını da bilmiyordum. Yıllar sonra anladım gerçeği: O adlar (benim kendi adım dışında) ne güzel adlarmış.”

 

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU

Merkür gerileme evrelerinden birini yaşarken sizin de bazı şeyleri sorgulamanız gayet normal. Her şeye temkinli yaklaşıyorsunuz. Başkalarının tamamen gerçek olarak kabul ettiği şeyler tamamen yanlış olabilir. İşinin uzmanı kişilerin bile hata yapabilme ihtimali olduğunu unutmayın.

BOĞA BURCU YORUMU

Bugün saat 18.45'e kadar Ay boşlukta ilerliyor. Bu saate kadar finansal konularda plan dışı değişiklikler olabilir. Gün içinde şartlara göre hareket etmekte fayda var. Bazı konularda isteklerinizi, hedeflerinizi sorgulama hali içinde olabilirsiniz.

Astrolog Merve Rençber
İletişim: astrolojionline@gmail.com
Instagram: astrolojionline

İKİZLER BURCU YORUMU

Bugün Ay Balık burcunda ilerlemeye devam ediyor. Gün içinde bazı konularda duygularınız veya düşünceleriniz birden değişebiilir. İç dünyanızda farklı yerlere gidebilir, zaman zaman yönünüzü belirlemekte zorlanabilirsiniz. İş görüşmeleri olabilir.

YENGEÇ BURCU YORUMU

Bugün yıldızların mesajı, neyi başarmayı umabileceğiniz konusunda gerçekçi olmanız gerektiğidir. Haritanızın kariyer alanındaki Jüpiter, sizi her şeyin mümkün olduğuna inanmaya teşvik edecek, ancak bir tür süper kahraman olduğunuzu düşünmeye başlamayın.

ASLAN BURCU YORUMU

Bir kereliğine herkes için bir küslüğü arkanızda bırakmanın zamanı geldi. İçten içe istemeyebilirsiniz. Ancak hem kendinizi hem de karşı tarafı affetmeye ve unutmaya ikna edebilirsiniz. Hayat devam ediyor. Geride kavga gürültü bırakmak istemezsiniz. O zaman sizin için yeni bir olasılıklar dünyası açılacaktır. Önemsiz şeyler için enerjinizi boşa harcamayın.

BAŞAK BURCU YORUMU

Bugün yolunuza çıkan bilgiler, artık işle ilgili bir konu hakkında endişelenmenize gerek olmadığına inanmanızı teşvik edecek. Ama bu bilgiyi size kim veriyor? Onlara güvenilebilir mi? Bir rakibin kafanızı karıştırmaya çalışıyor olması mümkündür.

TERAZİ BURCU YORUMU

Bugün Ay Balık burcunda ilerlemeye devam ediyor. Gün içinde dikkatsizlik, dalgınlık ve isteksizlik gibi haller içinde olabilirsiniz. Geleceğinize yönelik, hedeflerinize yönelik eylemden ziyade hayal, plan ve tasarı içerisinde olacaksınız. Gün içinde dağınıklıklar yaşayabilirsiniz.

AKREP BURCU YORUMU

İyi bir tartışmadan hoşlanırsınız, ancak iletişim gezegeni Merkür gerileme aşamasından geçerken, inançlarınızın yüzde 100 gerçeklerle desteklendiğinden emin olmalısınız. Küçük bir şeyi yanlış yaparsan, rakiplerin seni mahveder!

YAY BURCU YORUMU

Bugünün Merkür-Jüpiter bağlantısı, bunu yaşam hakkında bazı ciddi sorular sormak için iyi bir zaman haline getiriyor ve bunu yaparken dünya hakkındaki anlayışınızı genişletiyor. Henüz tüm cevaplara sahip olmayabilirsiniz, ancak yaklaştığınızı hissedebilirsiniz. Düşünmeye devam et.

OĞLAK BURCU YORUMU

Bugün iş ve özel ilişkilerinizde kendinize güvenmeniz, yetersizlik algısına girmemeniz gerekebilir. Geleceğinize dair hedeflerinizi yüksek tutmalı, kendinize dair beklentilerinizi düşürmemelisiniz. Kendinizi onaylamanız oldukça önemli.

Astrolog Merve Rençber
İletişim: astrolojionline@gmail.com
Instagram: astrolojionline

KOVA BURCU YORUMU

Bugün saat 18.45'e kadar Ay boşlukta ilerliyor. Bu saate kadar ilişkiler öne çıkabilir. Sorumluluklar ve görevler ile ilişkiler arasında denge kurmanız gerekebilir. Araçlarla ilgili sorunlara dikkat etmeli. İş ve özel hayatınızda kritik konuşmalar yapmanız gereken durumlar oluşabilir.

Astrolog Merve Rençber
İletişim: astrolojionline@gmail.com
Instagram: astrolojionline

BALIK BURCU YORUMU

Bugün lehinize çevrilebilecek bir şey görür veya duyarsanız, hızlı ve kararlı davranmalısınız. Bazı işaretlerle karşılaştırıldığında acımasız olmayabilirsiniz. Ancak durum gerektiriyorsa nasıl acımasız olunacağını biliyorsunuz.

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM