1
Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Bugün enerjin zirve noktada. Kendine güvenin artarken, kararlılığın çevrendekilere ilham verecek. Yaratıcılığını ifade etme fırsatlarıyla karşılaşabilirsin; bu fırsatları değerlendirmen önemli. İş veya sosyal hayatındaki çekişmelerde liderlik vasıflarını ön plana çıkararak çözüm üretebilirsin. Duygusal ilişkilerde ise açık iletişimin, aradaki bağı güçlendirebilir. Sakin kalmayı başarabilirsen, zorlukların üstesinden gelmekte daha kolay ilerleyeceksin. Bugün kendine odaklanmak, içsel dinginliğini sağlamak için idealdir; bunu sürdürmeyi unutma. Her şey senin elinde!
Finansal konularda kendini güçlü hissedeceksin. Bugün, harcamalarını kontrol etme fırsatına sahip olabilirsin; bu, gelecekteki projelerin için sağlam bir zemin oluşturacak. Ayrıca, ilişkinle ilgili derinleşmeyi arzuladığın duygusal bir bağ kurma isteği içinde olabilirsin. Sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek için samimi sohbetler yapmayı ihmal etme. Sağlığını önemsemen gereken bir dönemdesin; dışarıda vakit geçirip doğayla bağlantı kurmak zihnini dinlendirebilir. Sabırlı ol ve ani kararlardan kaçın; zamana yayarak düşündüğünde daha olumlu sonuçlar alacağını göreceksin.
Bugün zihninizin hızla çalışacağı, eylemlerinizi yönlendirecek olan yenilikçi fikirlerle dolu bir gün. İletişim becerileriniz ön plana çıkacak; insanlarla yaptığınız diyaloglar, yeni projelere kapı aralayabilir. Sosyal ortamlarda daha fazla yer alarak, hayal gücünüzü geliştirmeniz ve yeni bağlantılar kurmanız mümkün. Bir yandan merakınızın peşinden koşmak, diğer yandan dikkatli kararlar almak arasında bir denge sağlamaya çalışmalısınız. Tayfın çatışmalarına çok açık bir dönemdesiniz; dolayısıyla, düşüncelerinizi net ifade etmek, yanlış anlaşılmaları önleyecektir. İçsel huzuru bulacak, farklı alanlara yönelme isteğini daha çok hissedeceksiniz. Unutmayın, bilgi ve deneyimi paylaşmak, size güç katacaktır. Günü yaratıcı bir bakış açısıyla değerlendirmek, hayallerinize giden yolu açacak.
Duygularının derinliklerinde kaybolmuş hissedebilirsin, içsel bir keşif yapmak için ideal bir zaman. Ailevi bağların ön plana çıkıyor, sevdiklerinle yakınlaşmak, duygusal paylaşımlarda bulunmak faydalı olacak. İçsel huzurun için kendine zaman ayırmak, sevdiğin aktivitelere yönelmek önemli. Belirsizliklere karşı duyduğun hassasiyet artabilir; bu durum, kararlarını etkileyebilir. Kendini koruma mekanizmalarını kullanmak, duygusal olarak daha güçlü kalmanı sağlayacak. İyi hissettiren şeylere yönelmek, ruhsal dengenin sağlanmasına yardımcı olabilir. Sakin bir zihinle ilerlemek, karşılaşabileceğin zorlukları aşmana katkı sağlayacak. Ani değişimlere açık ol, fakat içsel sezgilerine güvenmeyi unutma. Bu süreçte, güven duyduğun bir kişiyle derin bir sohbet, seni rahatlatabilir.
Bugün içsel gücünü ve kararlılığını hissetmek için harika bir zaman. Yaratıcı projelere adım atabilir, hayal gücünü serbest bırakabilirsin. Sosyal ilişkilerde öne çıkacak ve çevrendekilere liderlik etme fırsatı bulacaksın. Kalabalık ortamlarda kendine güvenle yer alırken, dikkatleri üzerinde toplayacaksın. Ancak, egonun seni yönlendirmesine izin verme; başkalarının görüşlerini dikkate almak özellikle önemli. Akşam saatlerinde sevdiklerinle geçirilen zaman, kalbine huzur verecek. Kendine bir ödül verme zamanı; belki de küçük bir kaçamak ya da hoş bir aktivite. Unutma, ışığın parladıkça, etrafına da ilham vereceksin.
Detaylara olan duyarlılığın ön plana çıkıyor. Gün, küçük ayrıntılarla dolu. İş veya günlük sorumlulukların geçici sıkıntılara yol açabilir; fakat analitik zekanla bu durumları hızlıca aşacaksın. Sağlığın ve fiziksel durumunla daha fazla ilgilenmek isteyebilirsin; belki bir spor programı başlatmanın tam zamanı. İletişim alanında, sevdiklerinle aranda derin ve anlamlı konuşmalar gerçekleşiyor. Bu sayede ilişkinizi daha sağlam temellere oturtma fırsatını yakalayabilirsin. Duygularını ifade etmekten çekinme; içindekileri paylaşmak sana iyi gelecek. Ayrıca, yeni öğrenme fırsatlarına açık ol ve kendine yeni yollar çizmekten çekinme. Yeniliklere karşı attığın adımlar, seni beklediğin başarıya taşıyabilir.
Derin bir dönüşüm sürecine girmiş olabilirsin. İçsel gücünü hissetmek, karanlık taraflarınla yüzleşmek ve bunları dönüştürmek için harika bir fırsat. Duygusal derinliklerin, özellikle sezgisel yeteneklerin artış gösterebilir. İlişkilerde samimiyet ve dürüstlük arayışında olabilirsin. Güven arayışın, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirebilir. Fakat, geçmişin izlerini taşıyan anılar, duygusal yükler yaratabilir. Kendine nazik olmayı unutma; geçmişle barış yapmak, daha sağlıklı bir zihin için gereklidir. Bugün, yenilikçi fikirlere açık olman ve karşına çıkan fırsatları değerlendirebilmen, seni ön plana çıkarabilir. Duygusal olarak yoğun bir gün geçirebilirsin, bu da belki de kovasız adımlarla yeni bir başlangıç yapmana yardımcı olacak.
Macera arayışın, yeni deneyimlere açık olmanla birleşiyor. Kendi sınırlarını zorlamaktan çekinmemelisin. Sosyal ilişkilerinde samimiyetin ve iyimserliğin etrafındakilere bulaşıcı olacak; bu, yeni arkadaşlıkların kapılarını aralayabilir. Eğitim veya kişisel gelişim alanında atacağın adımlar, uzun vadede fayda sağlayacak. Kendini ifade etmenin farklı yollarını keşfetmek için ideal bir zaman. Girişimcilik ruhun öne çıkarken, yaratıcı projeler veya hobilerle ilgilenmek, enerjini olumlu bir şekilde yönlendirebilir. İçinde bulunduğun ortamda liderlik yapma fırsatı doğabilir. Düşüncelerini net bir şekilde iletmeye ve başkalarının fikirlerine değer vermeye özen göstermelisin. Unutma, her yeni macera, seni daha da zenginleştirecek bir deneyim dönüşümüdür. Bu süreçte sezgilerine güven, içsel rehberliğin seni doğru yolda yönlendirecektir.
İçsel bir güç ve kararlılıkla ilerleme zamanı. Bugün, hedeflerine odaklanmak ve planlarını gözden geçirmek için mükemmel bir fırsat. Geçmişte aldığın dersler, seni güçlü bir temel üzerine inşa etmeye yönlendirecek. Kariyerle ilgili meselelerde, sabrın ve azmin ödüllerini toplama aşamasına gelmiş olabilirsin. İlişkilerde ise, yakın çevrendeki insanların ihtiyaçlarını anlamak ve destek olmak, aranızdaki bağı güçlendirecek. Duygusal derinliklere dalmak, versiyonunu keşfetmeni sağlayacak. Anlık zevkler için değil, uzun vadeli mutluluk için adım atmaya yönel. Unutma, her şey zamanla yerine oturacak. Önündeki zorlukları aşacak cesarete sahipsin. Hayatında neyin gerçekten değerli olduğunu yeniden değerlendirme zamanı.
Bugün, özgürlük arayışın daha da belirginleşebilir. Farklı düşüncelere ve alternatif fikirlere açık olman, çevrendeki insanlarla olan etkileşimini zenginleştirecek. Sosyal bağlarını güçlendireceğin bir dönemdesin; arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni projelere ilham verebilir. Yenilikçi yaklaşımlar sergilemekte özgür hissedeceksin ve bu da seni öncelikle kendine, ardından çevrene daha çekici kılacak.Ancak, ani duygusal dalgalanmalarla karşılaşabilirsin; bu durum, bazen karmaşık hissetmene yol açabilir. Kendini ifade etmek için sanatsal bir yola yönelmek, bu duygusal dalgalanmaları dengelemene yardımcı olabilir. Özellikle yazı, müzik veya görsel sanatlarla meşgul olmak, içsel huzurunu bulmana vesile olabilir.Bir grup içinde liderlik vasfını gösterebileceğin fırsatlar doğabilir. Fikirlerini cesurca savunmaktan çekinme, zira bu durum senin özelliklerinden biri. Günün sonunda, enerjini toparlamak ve bireysel alanına çekilmek isteyebilirsin; bu, zihnini yeniden organize etmek için gerekli bir adım olabilir. Unutma, özgürlüğün kıymetini bilmek, seni daha da güçlü kılacak.
Bugün, derin duyguların ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyana yönelmek, hissettiklerini anlamak için harika bir fırsat. Başkalarıyla olan ilişkilerinde empati yeteneğin öne çıkacak, insanların ruh hallerini anlama kabiliyetin sayesinde onları daha iyi destekleyebileceksin. Sanatsal ifadelere yönelmek, yaratıcılığını besleyecek. Belirsizliklere karşı daha sabırlı olmalı ve içgüdülerine güvenmelisin. Ayrıca, ruhsal bakımdan yenilenmek için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapman fayda sağlayabilir. Bugün, hayallerine odaklanma ve gerçekleşmeleri için adım atma zamanı. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmeden başkalarının da ihtiyaçlarına saygı göstermek, dengeyi sağlayacak. Unutma ki, duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerinle yol alırken, bencillikten uzak durmalısın.
