Semih Çelenk yazdı: “Yaşasın Tiyatro, Yaşasın Keçilerin İnadı!”

Semih Çelenk yazdı: “Yaşasın Tiyatro, Yaşasın Keçilerin İnadı!”

Prof.Dr. Semih Çelenk’in 27 Mart Dünya Tiyatro Günü dolayısıyla kaleme aldığı yazıyı okurlarımızla paylaşıyoruz:

Tiyatro eylemini ilk keşfeden kişi Thespis’tir. Thespis M.Ö.6.yüzyılda Kuzey Attika’da Marathon şehrinin hemen yanında yer alan o zamanlar İkaros, ya da İkarya şimdi ise Dionysos denen bir bölgede yaşamış bir ozandır. Kendisi Antik Yunan kaynaklarına göre ve özellikle de Aristoteles üstadımıza göre “bir oyunun içinde bir kahramanı canlandıran ilk kişi”dir. O tarihten bu yana oyunculara bu yüzden İngilizce’de “Thespisian” ya da Türkçesiyle “Thespisgil” denmektedir. 

Thespis ile oyuncu aynı sözcüktür. Thespis ilk oyuncudur. Koronun seslendirdiği Dithyrambos dinsel ezgisini ya da ilahisini koro ile karşılıklı konuşma haline getirerek “diyalog”u yani “karşılıklı konuşma”yı keşfeden de odur. İkinci oyuncunun sahneye çıkması ondan aşağı yukarı elli yıl sonra tragedya yazarı Askhülos’la olacaktır. Dithyrambos koro ezgisini söyleyerek yürüyen topluluğu bir tepenin yamacında durdurup seyredenleri de çevresinde toplayıp tiyatronun bir yerde konuşlanmasını sağlayan da O’dur. Yani bir bina olarak tiyatronun varolması için fikri veren de O’dur. Bir anlamda ilk tiyatro mimarıdır. Gezici Tiyatro’yu, Turne Tiyatrosu’nu ilk yapan da O’dur. Yunan Ulusal Tiyatrosu’nun turne topluluğunun adı onun gezdiği arabaya bir gönderme  olarak “Thespis’in Arabası”dır. 

Bugüne herhangi bir yapıtı kalmamasına rağmen bilgilerimiz onun aynı zamanda bir oyun yazarı, yönetmen ve yapımcı da olduğunu söylüyor. Karakterleri belirlemek için farklı maskeleri ilk kullanan da O’dur. Bu maskeleri yaptı ya da tarif ettiyse aynı zamanda ilk sahne tasarımcısıdır da… Koroyla ilk karşı karşıya duruşlarında keçi insan satirlerden yola çıkarak keçi kılığında olduğunu varsayıyoruz. 

Böylelikle tragedya Tragos Oidia yani “Keçi Ezgisi” sözü de anlam buluyor. Keçi Thespis’tir. Tragedya da keçinin yani Thespis’in söylediği ezgidir. Thespis koronun karşısında durup da onunla konuşmaya başlayınca hikayenin tek taraflı anlatılmasından doğan dinsel anlatı sivil, seküler bir anlatıya dönüşür. Ben buna “gösterimin laikleşmesi” noktası diyorum. Bugün dithyrambos ilahisinin ya da ezgisinin sivil bir anlatıya dönüşmesi noktası bu eylemin tekkenin içinden çıkıp dışarda sadece erginlenmiş erkekler topluluğunun değil herkesin seyrettiği bir gösteriye dönüşmesi “tiyatro”nun keşfidir. Birinci oyuncu’nun, ikinci oyuncunun ve diğer oyuncuların da sahnede arz-ı endam etmesi ve hem  dinsel olan’ın hem de otorite ve sağduyunun temsilcisi olarak koronun sahneden kovulmasıyla tiyatral eylem sadece dinsellikle kısıtlı kalmamış hayatın tamamını kucaklayan, insanın tüm macerasının yeniden yaratıldığı, gösterildiği, irdelendiği bir eyleme dönüşmüştür.

Plutarkhos’un bize aktardığına göre Atinalı hukukçu ve siyasetçi Solon yaşlılık günlerinde Thespis’i izlemeye gitmiş. Oyunun sonunda “Hayret, bu kadar insan önünde bu kadar çok yalanı nasıl söylüyorsunuz? Ne kadar da tehlikeli bu!” demiş. Thespis o’na bunu bir oyunda yapmanın herhangi bir zararı olmadığını söylemiş. Ve eklemiş “Asıl kötü olan sahnede değil hayatın içinde yalan söylemektir” Ve bugünü görmüş olsaydı eminim şunu da eklerdi Thespis üstadımız: “Sakın ola yarın bir gün kurduğunuz meclislerde bizim sanatımızı aşağılayıp da “tiyatroya çevirdiniz burayı” ya da “tiyatro mu burası” demeyesiniz. Çünkü tiyatro sadece sahnede kurmaca bir dünya sunan dürüst bir sanattır. Tiyatro kendimizle ve benzeşlerimizle yüzleştiğimiz bir alandır. 

Thespis’ten bu yana yüzbinlerce yazar, oyuncu, tasarımcı, yönetmen, dramaturg, ışıkçı, realizatör, perukacı, giydirici, suflör, müzisyen, teknisyen, kuklacı, kondüvit, makyöz, koreograf bu yükseltide gerçek hayattan alınmış yeniden eğilip bükülmüş, biçimlenmiş, belki de biçimsizleştirilmiş bir hikayeyi kanlı canlı hale getirerek bu alanda bir yaşantı haline getiriyorlar. Ne mucize!! 

Geliyorsunuz ve pandoranın kutusunun açılmasını bekliyorsunuz. Kutu açılıyor, o dünyaya giriyorsunuz. Siz artık o dünyadaki yaşantının eşzamanlı tanığısınız. Binlerce yıl boyunca bu dramatik sanat, yani Thespis adlı ozanın zihninde ve imgeleminde yaratılan bu sanat önce bir yamacın kıyısında, sonra bir yükseltinin üzerinde, sonra sahnede sonra beyazperdede, sonra ekranlarda varoldu, varolmayı sürdürüyor. İçinde binlerce yaşantının olduğu bu aynaya bakıyoruz; bizim soluğumuz ve varlığımız o yaşantıyı bir parça da olsa değiştiriyor. Çünkü biz orada olduğumuz için o hikaye varoluyor. O an orada siz olmasanız o yaşantı kesintisiz bir yanılsama olarak varolmayacak. Siz varsınız ve o kesintisiz yaşantının, o illüzyonun ortaya çıkması sizinle mümkün oluyor. Seyircinin varlığı ya da hikayeyi paylaşanın varlığı, tiyatronun varlığıdır. 

Hikayemiz anlatılacak biri varsa zihnimizden, imgelemimizden çıkıp bir hikayeye, bir oyuna dönüşebilir. Hikaye ise dinleyene, izleyene güç verir. Benzeşlerini, benzeş duyguları, davranışları, düşünceleri gösterir. Onları bir çatışma içine sokar. Hayatın bir başka boyutta ve katmanda benzeşini yaratır. Buradaki haz, gerçek ile düş arasında bir yerde,  olmayan ama olan bir yaşantıya tanıklık etmektir. Bu hazzın bir kısmı o anı yaşamak, diğer bir kısmı ona tanıklık etmektir. Tiyatro tüm insanlığın en insancıl eylemlerinden biridir. Müzik gibi, resim gibi, heykel gibi, sinema gibi… 

İnsancıl eylemlerin önemini yitirdiği yerde barbarlık vardır. Savaş vardır. Tiyatro da sanatın diğer türleri de bizim rafineleşmemize, incelmemize, insanlaşmamıza, barışçıl olmamıza hizmet eder. Ve böylece yeryüzünde insana yakışır bir uygarlığın oluşma ihtimalini de çoğaltır. Thespis’in bundan üç bin yıl kadar önce ilahiler söyleyen bir koroyu bir tepeciğin kenarında durdurması ve onlara sorular sorması diyaloğun ve tiyatronun keşfidir. Tiyatrosuz bir dünya monoloğun, tek taraflı konuşmanın, totaliterliğin hüküm sürdüğü bir dünya olacaktır. Bugün dünyamız monoloğun ve tek taraflı konuşmanın hakim olmaya başladığı bir yere doğru giderken, aynı zamanda doğal olanın yapay olanla, gerçek’in gerçekdışı ve sanal olanla yer değiştirdiği bir dünyaya dönüşüyor. 

Bizans dönemindeki Roma Patriği, yine bundan yüzlerce yıl önce “tiyatroyu kapatırsak siyasi rahatsızlıkları ortadan kaldırmış oluruz; bakın, barbarlar mutludur, çünkü tiyatroları yoktur” diyordu. Tiyatrosuz ve sanatsız bir uygarlığın barbarlık olduğunu, olacağını patrik bey yüzlerce yıl öncesinden, özrü kabahatinden büyük bir biçimde bize haber vermiş oluyordu. Bizler, sahne üzerindekiler insanlığın en büyük silahı belleğini diri tutmaya çalışıyoruz.

Damarımızdaki inat ise üstadımız Thespis’in keçi inadından gelmektedir. Daim olsun!

SEMİH ÇELENK

 

NOT: 27 Mart münasebetiyle…. Yıkılmış bir tiyatro sahnesinin enkazında okunmuştur…

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU
BOĞA BURCU YORUMU

Bugün duygusal anlamda dengeli bir gün geçirebilirsiniz. İş hayatınızda planlarınızı daha iyi organize etmek için fırsatlar karşınıza çıkabilir. Kendinizi ifade etme konusunda daha rahat olacak ve iletişim becerilerinizi ön plana çıkaracaksınız. Özellikle kararlarınızı verirken içgüdülerinize güvenmelisiniz. Aşk hayatınızda ise romantik ve duygusal bir gün sizi bekliyor olabilir. Keyifli bir gün geçirmeniz dileğiyle!

İKİZLER BURCU YORUMU
YENGEÇ BURCU YORUMU
ASLAN BURCU YORUMU

Bugün, sosyal çevrenizle iletişiminiz güçlü olacak ve grup etkinliklerine katılarak keyifli vakit geçirebilirsiniz. Fikir alışverişi yapmak ve yeni insanlarla tanışmak için harika bir gün olabilir. Ancak, ani kararlar vermeden önce dikkatli düşünmekte fayda var. İçsel enerjinizi dengelemek için yoga veya meditasyon gibi rahatlatıcı aktivitelere yönelebilirsiniz. Unutmayın, kendinize zaman ayırmak da önemli!

BAŞAK BURCU YORUMU

Tabii ki! Bugün, Başak burcu insanları için ilişkilerinizde biraz daha esnek olmanız gerekebilir. Karşı tarafın bakış açısını anlamak için empati yapmaya çalışın. Ayrıca bugün kendinize zaman ayırarak iç huzurunuzu yeniden sağlayabilirsiniz. Kendinizi tanımak ve keşfetmek için ideal bir gün olabilir. Ufak tefek sağlık sorunlarına dikkat etmek ve sağlıklı beslenmeye özen göstermek de faydalı olacaktır.

TERAZİ BURCU YORUMU

Merhaba! Bugün Terazi burcundaki insanlar için ilişkilerinde daha dengeli ve adil olmaları gerekebilir. Bugün karşılaşacakları her türlü durumu objektif bir şekilde değerlendirmeleri önemli olabilir. Ayrıca bugün yeni insanlarla tanışmak, sosyal etkinliklere katılmak ve iletişimi güçlendirmek için uygun bir zaman olabilir. Sevdikleriyle arasındaki iletişimi güçlendirmek adına anlayışlı ve sabırlı olmaları gerekebilir. Hayatın tadını çıkarmak ve keyifli vakit geçirmek için bugünü daha pozitif bir şekilde değerlendirebilirler. Umarım bu bilgiler size yardımcı olmuştur!

AKREP BURCU YORUMU

Bugün duygusal olarak daha hassas olabilirsiniz. İçsel dünyanıza yönelmek ve duygularınızı anlamak için zaman ayırmak iyi olabilir. İletişimde bazı karmaşalar yaşanabilir, bu nedenle açık ve net olmaya özen göstermek önemli olacaktır. Bugün, kendi içsel sorgulamalarınızı yapabilir ve eski konularla yüzleşebilirsiniz. Sabırlı olmak ve karar verirken dikkatli düşünmek faydalı olacaktır.

YAY BURCU YORUMU

Arkadaşlarınıza ve aile üyelerinize ne planladığınızı ve nereye gittiğinizi bildirin, ardından onları geziye katılmaya davet edin. Bugünün Venüs-Mars bağlantısı, diğer insanları planlarınıza dahil ederek bazı ciddi liyakat puanları kazanabileceğiniz anlamına gelir.

OĞLAK BURCU YORUMU

Bugün içinde bulunduğunuz durumları daha net bir şekilde değerlendirebileceksiniz. Sabırlı ve disiplinli yapınız sayesinde hedeflerinize daha fazla odaklanabilir ve kararlarınızı daha sağlam bir zemine oturtabilirsiniz. Kendinize güvenin ve sizi rahatsız eden konuları çözmek için adımlar atın. Ayrıca, detaylara önem vererek işlerinizi daha verimli bir şekilde sonuçlandırabilirsiniz. Keyifli bir gün geçirmenizi dilerim.

KOVA BURCU YORUMU

Bugünün Venüs-Mars bağlantısı, haritanızın en dinamik iki açısını kesiyor, bu nedenle yaratıcı bir çabada başarılı olmak istiyorsanız, şimdi ona en iyi şansı vermenin tam zamanı. İnsanların fikirlerinize ne kadar açık olduklarına şaşırabilirsiniz.

BALIK BURCU YORUMU

Bugün duygusal olarak daha hassas olabilirsiniz. İnsanlarla iletişimdeki inceliğiniz sayesinde yanınızdakilere destek olabilir, onları rahatlatabilirsiniz. Ancak, kendi duygusal ihtiyaçlarınızı da göz ardı etmemelisiniz. İçsel dengeye odaklanmak ve kendinize zaman ayırmak için fırsatlar yaratın. Enerjinizi doğru yönlendirmek, hobilerinize zaman ayırmak veya rahatlama teknikleri kullanmak size iyi gelecektir. Kendinizi yeniden motive etmek için yapıcı düşüncelere odaklanın ve geleceğe umutla bakın.

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM